چرا اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴ شروع شد؟
۱) بحران اقتصادی و سقوط پول ملی
-
ریال ایران به پایینترین سطح تاریخی خود رسید و ارزش آن در مقابل دلار به حدود ۱.۴-۱.۵ میلیون ریال در هر دلار کاهش یافت. این باعث شد قدرت خرید مردم به شدت کاهش پیدا کند.
-
تورم بالا و افزایش شدید قیمت کالاهای اساسی (همچون غذا و مواد اولیه) باعث شد زندگی برای خانوادهها بسیار سخت شود.
از اعتراض اقتصادی تا مطالبات سیاسی
اعتراضات از ابتدا اقتصادی شروع شد (بهویژه با وقوع اعتصاب در بازار تهران) اما خیلی سریع وسعت پیدا کرد:
-
در بسیاری از شهرها (تهران، اصفهان، مشهد، کرج و سایر نقاط) جنبش به شکل خیابانی و وسیع درآمد.
-
شعارهایی نیز شنیده شد که فراتر از مسائل اقتصادی بود و به نارضایتی سیاسی و ضددولتی اشاره داشت.
یعنی: اعتراضات دیگر فقط در مورد گرانی نبود، بلکه به نارضایتی از اداره کشور و خواست تغییر ساختار سیاسی نیز کشیده شد.
نقش تحریمها و بحران خارجی
به گزارشهای تحلیلی: تحریمهای تازه، افت درآمد نفتی و مشکلات بانکی و ارزی از جمله عوامل تشدیدکننده بحران اقتصادی بودهاند. جنگها و تنشهای منطقهای هم فشار اقتصادی را افزایش دادهاند.
واکنش حکومت در مقابل اعتراضات:
-
اختلالات اینترنتی سراسری برای جلوگیری از اطلاعرسانی آزاد رخ داد.
-
نیروهای امنیتی با خشونت به اعتراضات پاسخ دادند و گزارشهایی درباره کشتهشدن و مجروحشدن تعداد زیادی معترض منتشر شده است.
-
بازداشتها و محدودیتهای شدید نیز اعمال شد.
این واکنشها باعث شد اعتراضات وارد مرحلهای جدیتر، طولانیتر و گستردهتر شوند.میشود گفت اعتراضات دی ۱۴۰۴ در ایران به دلیل ترکیبی از بحران اقتصادی، سقوط پول ملی، افزایش شدید تورم، مشکلات معیشتی و نارضایتیهای سیاسی شکل گرفت و سپس به یک جنبش بزرگتر علیه شرایط کلی کشور تبدیل شد.
در مورد آمار رسمی (و تا حد امکان معتبر) از اعتراضات ایران در دی-بهمن ۱۴۰۴ / دسامبر ۲۰۲۵ – ژانویه ۲۰۲۶، واقعیت مهم: اطلاعات رسمی که از سوی دولت ایران منتشر شده بسیار محدود، مختصر و همزمان با روایت رسمیش همراه با اختلاف شدید با گزارشهای مستقل و سازمانهای حقوق بشر است. دلیل اصلی این اختلاف هم قطع شدن اینترنت، کنترل شدید اطلاعات و عدم دسترسی آزاد رسانهها داخل کشور بوده است.
آمار رسمی (دولت ایران)
تعداد کشتهها (مرکز امنیت ملی ایران):
دولت ایران اعلام کرده حدود ۳,۱۱۷ نفر کشته شدهاند.
در این گزارش رسمی گفته شده که از این تعداد:
• ۲,۱۲۷ نفر «غیرنظامی» بودهاند
• بخش دیگری به عنوان نیروهای امنیتی ثبت شدهاند
(بخشهایی از آمار رسمی جزئیات بیشتری منتشر نمیکند)
این رقم «رسماً» اعلام شده ولی بسیاری از ناظران و سازمانهای مستقل معتقدند این عدد بسیار پایینتر از واقعیت است.
آمار غیررسمی ولی معتبرتر (نهادهای مستقل)
این دسته آمار غیررسمی نیستند، بلکه توسط سازمانهای حقوق بشری و دادههای بیمارستانی تهیه شدهاند — هرچند به دلیل محدودیتهای ارتباطی داخل ایران نمیتوان آنها را ۱۰۰٪ قطعی دانست:
🔹 آمار HRANA (Human Rights Activists News Agency):
تا اواخر ژانویه ۲۰۲۶
• بیش از ۶,۰۰۰ نفر کشته (شامل ۸۶ کودک و غیرنظامی)
• حدود ۴۱,۸۰۰ نفر بازداشتشده ثبت شده است.
🔹 گزارش بیمارستانها و منابع دیگر:
طبق گزارشهای داخلی و تحقیقاتی، فقط در ۸ و ۹ ژانویه بیش از ۳۰,۰۰۰ نفر کشته در بیمارستانها ثبت شدهاند (رقم رسمی اعلام نشده).
🔹 برآورد گستردهتر منابع مستقل:
برخی منابع بینالمللی و حقوق بشری رقم کل تلفات را در کل دوره اعتراضات تا ۳۶,۰۰۰+ نفر تخمین زدهاند — قابل تأیید مستقل نیست اما در چند گزارش مطرح شده است.
بازداشتها
در مورد بازداشتها نیز آمار رسمی رسمی منتشرنشده و دسترسی به آن محدود است، اما:
✔️ بر اساس گزارشهای گروههای مستقل بیش از ۵۰,۰۰۰ نفر بازداشت شدهاند تا اواسط فوریه ۲۰۲۶.
✔️ منابع دیگری نیز تعداد بازداشتها را از حدود ۴۰,۰۰۰ تا بیش از ۵۳,۰۰۰ نفر گزارش کردهاند.
جمعبندی آمار (تا حد ممکن معتبر)
| منبع | کشتهها | بازداشتها |
|---|---|---|
| دولت ایران (رسمی) | ~۳,۱۱۷ نفر | — |
| HRANA / گزارش مستقلاً تأییدشده | ~۶,۰۰۰+ | ~۴۱,۸۰۰+ |
| دادههای بیمارستانی و منابع تحقیقاتی | شاید >۳۰,۰۰۰ | — |
| گزارشهای بینالمللی / کارشناسیها | تا ~۳۶,۵۰۰ | >۵۰,۰۰۰ |
